Laudario di Cortona

Laudario di Cortona

Skład: 5 osób
Czas: 60-80 min
Miejsce wykonania: kaplica lub nieduży kościół

Historia laud

Wiek XIII w Europie to czas, gdy żarliwa religijność zaczęła rozsadzać funkcjonujące dotąd formy uczestnictwa świeckich w życiu Kościoła. Skutkowało to aktywnością, której przejawem stały się zakony żebracze, biczownicy, rozmaite bractwa religijne. Niewątpliwie postaciami, których działalność wywarła największy wpływ na Kościół w kolejnych dekadach, byli święty Dominik i święty Franciszek z Asyżu. Ich misja zaowocowała większą świadomością religijną ludzi świeckich i potrzebą jej wyrażania. Pieśń słoneczna św. Franciszka - uznawana za pierwowzór włoskiej laudy - dała impuls do tworzenia pieśni religijnych w językach narodowych.

Laudy śpiewane były przez bractwa laudesi oraz disciplinati. Większość bractw laudesi zostaje założonych w umbryjskich i toskańskich zakonach żebraczych. Najstarsze znane bractwo założono przez w 1267 roku w dominikańskim kościele Camporegio w Sienie.

Bractwa Laudesi organizowały codzienne nabożeństwa w czasie komplety oraz podczas uroczystości w ciągu roku liturgicznego. Członkowie bractwa gromadzili się w ławkach przed ołtarzem, na którym ustawiano obraz Madonny. W Ordinamenti bractwa Laudesi di Sant'Agnese (1280-91) nakazuje się zakrystianinowi, aby przygotował świece i pulpit zdobiony materią, aby podkreślić powagę nabożeństw. Poza śpiewem praktykowano modlitwę, czytania, procesję ze świecami, ofiarowanie, krótkie kazanie przełożonego bractwa (zwykle osoby duchownej kościoła).

We Florencji wraz ze śpiewem laud w XIV wieku rozwinęło się zawodowe muzykowanie. Z powodu popularności tego rodzaju pobożności zwiększyły się datki na bractwa i zaczęto wynajmować muzyków, sporządzano kontrakty, regularnie ćwiczono śpiew wspólnotowy. Soliści wykonywali trudniejsze zwrotki o większym ambitusie, z dłuższymi i bardziej złożonymi frazami, podczas gdy refreny pozostały w węższej skali możliwe do zaśpiewania przez większość męskich głosów. Laudy z wymagającymi refrenami prawdopodobnie były w całości śpiewane przez zawodowych laudesi. Taka też była tendencja pod koniec XIV wieku.

Z kolei śpiew w ciemności w aurze tajemnicy śpiewaków disciplinati nie miał na celu osiągania coraz bardziej kunsztownej formy. Był wykonywany przy zmarłych, na pogrzebach, podczas nabożeństw Wielkiego Tygodnia, na procesjach oraz w związku z biczowaniem. Statut bractwa Confraternita di S Stefano in Assisi z początku XIV wieku wzywa do rytualnego biczowania, po którym śpiewakowi powierzano poruszenie serc do łez bardziej, niż słowa mogą poruszyć umysł. W Umbrii laudy - zwłaszcza pasyjne o narracyjnym charakterze zmieniły się z devozione w rappresentazione, by w XV wieku stać się dziełami scenicznymi.

W XIV i XV wieku poza bractwami laudesi i disciplinati śpiew laud znajdował swe miejsce również w innych kontekstach. Laudy recytowano lub śpiewano podczas kazań, zwłaszcza w Wielkim Poście. Coraz częściej wykonywano je jako oprawa kościelnych i prywatnych uroczystości o charakterze religijnym. Wprowadzono do laud prostą polifonię, zwłaszcza w regionie Veneto i w samej Wenecji.

Końcowa faza laud miała miejsce w Rzymie podczas kontrreformacji. W ramach działalności Congregatione dell'Oratorio Filippo Neri'ego pisano, publikowano i wykonywano laudy.

Repertuar koncertu

Program koncertu stanowią laudy ze zbioru znanego pod nazwą Laudario di Cortona. Powstał on w latach 1260 - 1297 jako owoc działalności bractwa Confraternita di Santa Maria delle Laude mającego siedzibę w Cortonie przy kościele św. Franciszka. Kodeks zawiera 46 laud wraz z zapisem muzycznym. Jest to jeden z najstarszych manuskryptów zawierających pieśni religijne w języku włoskim, z czasów, gdy zaczęła rozkwitać poezja religijna w językach narodowych, reprezentowana przez twórczość Jacopone da Todi, franciszkańskiego poety i mistyka, autora tekstu sekwencji Stabat Mater. W programie znajdują się utwory maryjne, bożonarodzeniowe, wielkopostne i wielkanocne oraz poświęcone świętym. Dwie pieśni (w tym Troppo per del tempo ze słowami Jacopone da Todi) to rozważania o miłości Chrystusa, będące przykładami egzaltowanej poezji religijnej tego okresu.

Oprócz własnych opracowań, zespół korzysta z transkrypcji pani Mariny Valmaggi z wydawnictwa Rodaviva Edizioni Musicali.